متمتّع به شهوات و لذات و مانع حق خداى تعالى در اموالش است ، و جبّه‌اى از قطران پوشيده اهل فخر و كبراند » . چنان كه مكرر تذكّر داده‌ايم ملكات نفس را با صور برزخى آنها كه در آيات و روايات و در كلمات اعاظم علماى مذهب عنوان شده است ، مناسباتى است كه همه‌كس به همهء وجوه مناسبات آنها پى نمىبرند ؛ ملكاتى در آنجا روضه‌اى از رياض جنّت است ، و ملكاتى ديگر حفره‌اى از حفره‌هاى نار است . وضوى اينجا در آنجا حور است ، و جهاد اينجا در آنجا نور ، رباخوار در آنجا سرنگون است ، و رياكار كرّ و گنگ . در رؤياى عالم خواب و تعبير آن تأمّل بفرماييد ، ببينيد ارجاع صور و اشكال و احوال عالم خواب به اصول آنها چگونه است . معبّر خواب را از اين‌رو معبّر مىگويند كه انسان را از صورت ظاهر آنچه در عالم خواب ديده شد به باطن آن عبور مىدهد . به همين مثابت مناسبت خواب و تعبير ، در عمل و جزا تدبّر بفرمائيد ، جزا موافق أعمال و عقائد است و به بيان قرآن كريم جَزاءً وِفاقاً « 1 » . وفاق ، مصدر دوم باب مفاعله از وفق است ، و مفاعله بين دو چيز است يعنى : عمل را با جزا و جزا را با عمل موافقت است . در روايات ما از زبان اهل بيت عصمت و وحى در جزاى اعمال و عقايد بياناتى است كه خواص هم در فهم مناسبات بسيارى از موارد آنها عاجزند . ما سخن از معراج جناب رسول اللّه را مىشنويم و روايات معراجيّه را مىخوانيم ولى به اسرار آن پى نبرده‌ايم و ندانسته‌ايم كه روايات معراجيّه سفرنامهء رسول اللّه است و آنچه كه در آن سفر ملكوتيش بيان فرمود همه سرگذشت انسان و بيان أحوال و اطوار وجودى او در عوالم و نشئات ابدى بعد از اين نشأه است . عالم جليل حسن بن ابى الحسن محمد ديلمى كه در مائهء هشتم مىزيست در آخر باب اول « ارشاد القلوب » آورده است كه :

--> ( 1 ) - سورهء نبأ 78 - آيهء 26 .